مجری طرح‌های نوآورانه ساتبا در نشست «چشم‌انداز انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز» مطرح کرد: هیدروژن؛ حلقه مفقوده توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و ذخیره‌سازی برق
مجری طرح‌های نوآورانه سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، با تشریح اقدامات انجام‌شده در زمینه توسعه هیدروژن سبز در کشور، از تدوین سند ملی راهبردی توسعه زنجیره ارزش هیدروژن پاک و انجام مطالعات فنی و اقتصادی برای اجرای پروژه پایلوت هیدروژن سبز خبر داد و گفت: هیدروژن می‌تواند در کنار انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌عنوان یک ذخیره‌ساز مؤثر، نقش مهمی در ایجاد تعادل میان تولید و مصرف انرژی ایفا کند.
به گزارش روابط عمومی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان، هلیا سادات حسینی، در نشست تخصصی «چشم‌انداز انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز» با محوریت کشور عمان، اظهار کرد: ساتبا از سال‌های گذشته فرآیند رسمی فعالیت در حوزه هیدروژن را آغاز کرده و در این مسیر، تدوین سند ملی راهبردی توسعه زنجیره ارزش هیدروژن پاک در کشور در دستور کار قرار گرفته است.
تدوین سند ملی توسعه زنجیره ارزش هیدروژن
حسینی با اشاره به همکاری ساتبا و پژوهشگاه نیرو در تدوین مطالعات مربوط به هیدروژن افزود: هدف اصلی این مطالعات، ایجاد یک جهت‌گیری راهبردی مشخص در حوزه هیدروژن و شناسایی ذی‌نفعان، زیرساخت‌ها، تجهیزات و ظرفیت‌های موردنیاز برای توسعه این صنعت بوده است.
وی ادامه داد: در این مطالعات تلاش شده بستری فراهم شود تا مجموعه بخش‌های مرتبط با زنجیره هیدروژن، از زیرساخت و تجهیزات گرفته تا فناوری و سرمایه‌گذاری، در یک چارچوب مشخص قرار گیرند و مسیر توسعه این صنعت از مرحله مطالعاتی به سمت راهکارهای اجرایی و عملیاتی حرکت کند.
به گفته مجری طرح‌های نوآورانه ساتبا، سند تدوین‌شده مجموعه‌ای جامع بوده که ابعاد مختلف توسعه هیدروژن در کشور را بررسی کرده است. در این چارچوب، تلاش شده ضمن ترسیم چشم‌انداز، الزامات تحقق آن و نقش بخش‌های مختلف کشور در توسعه اقتصاد هیدروژن مشخص شود.
هیدروژن؛ راهکاری برای ذخیره انرژی‌های تجدیدپذیر
حسینی یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد بررسی در مطالعات ساتبا را ارتباط میان انرژی‌های تجدیدپذیر و مسئله ذخیره‌سازی عنوان کرد و گفت: برخلاف نیروگاه‌های فسیلی که امکان تولید نسبتاً پایدار و قابل برنامه‌ریزی دارند، تولید برق از منابعی مانند خورشید و باد تابع شرایط طبیعی است و در همه ساعات شبانه‌روز امکان تولید یکسان وجود ندارد.
وی افزود: همین مسئله ضرورت توسعه فناوری‌های ذخیره‌سازی انرژی را افزایش می‌دهد و هیدروژن می‌تواند یکی از راهکارهای مهم برای ذخیره انرژی تولیدشده از منابع تجدیدپذیر باشد.
مجری طرح‌های نوآورانه ساتبا با بیان اینکه در مطالعات انجام‌شده، هیدروژن در نخستین سناریو به‌عنوان یک ذخیره‌ساز انرژی مورد توجه قرار گرفته است، اظهار کرد: در این رویکرد، انرژی مازاد تولیدشده از منابع تجدیدپذیر می‌تواند برای تولید هیدروژن مورد استفاده قرار گیرد و در زمان مورد نیاز، از این حامل انرژی برای تولید مجدد برق یا تأمین نیاز بخش‌های مختلف استفاده شود.
دو سناریو برای توسعه هیدروژن سبز
حسینی با اشاره به بررسی دو سناریوی اصلی در مطالعات ساتبا گفت: یکی از این سناریوها تولید هیدروژن در سامانه‌ای مستقل از شبکه برق و دیگری تولید هیدروژن در سامانه متصل به شبکه است.
وی توضیح داد: در سناریوی مستقل از شبکه، نیروگاه تجدیدپذیر، زیرساخت تولید هیدروژن و تجهیزات موردنیاز برای این فرآیند به‌صورت یک مجموعه مستقل طراحی می‌شوند. در مقابل، در سناریوی متصل به شبکه، بخشی از برق مورد نیاز فرآیند تولید هیدروژن می‌تواند از شبکه تأمین شود.
به گفته وی، هر یک از این دو مدل از نظر میزان سرمایه‌گذاری، هزینه تولید، زیرساخت موردنیاز و نحوه بهره‌برداری تفاوت‌هایی دارند و به همین دلیل، در مطالعات انجام‌شده ابعاد فنی و اقتصادی هر دو سناریو مورد ارزیابی قرار گرفته است.
حسینی تأکید کرد: انتخاب مدل مناسب برای توسعه هیدروژن باید با توجه به ظرفیت منابع تجدیدپذیر، وضعیت شبکه برق، الگوی مصرف، هزینه سرمایه‌گذاری و نیازهای منطقه‌ای انجام شود.
بررسی نقش هیدروژن در شبکه برق
مجری طرح‌های نوآورانه ساتبا با اشاره به مدل‌سازی انجام‌شده در این سازمان گفت: یکی از پرسش‌های کلیدی این مطالعات آن بوده که انرژی خورشیدی و هیدروژن در چه نقطه‌ای می‌توانند از نظر اقتصادی با تولید برق مبتنی بر سوخت‌های فسیلی رقابت کنند و هیدروژن تا چه اندازه می‌تواند در مدیریت بحران‌ها و ناترازی‌های شبکه برق مؤثر باشد.
وی افزود: در این مطالعات، سناریوهای مختلف متصل و منفصل از شبکه بررسی شده و نقش هیدروژن به‌عنوان واسط میان بخش‌های مختلف انرژی، از جمله شبکه برق و گاز، مورد ارزیابی قرار گرفته است.
حسینی خاطرنشان کرد: بررسی پروفایل تقاضای برق در کنار ظرفیت تابشی کشور نشان می‌دهد که استفاده از هیدروژن به‌عنوان ذخیره‌ساز می‌تواند ظرفیت قابل توجهی برای مدیریت اختلاف میان زمان تولید و زمان مصرف انرژی ایجاد کند.
حرکت از مطالعه به اجرای پروژه پایلوت
وی با اشاره به گام بعدی ساتبا برای عملیاتی کردن مطالعات انجام‌شده اظهار کرد: پس از انجام مدل‌سازی و تحلیل‌های فنی و اقتصادی، فرآیند شناسایی ظرفیت‌های اجرایی برای احداث پروژه پایلوت هیدروژن سبز آغاز شد.
حسینی گفت: برای اجرای این پروژه، فراخوانی برای شرکت‌های واجد شرایط برگزار و ارزیابی کیفی اولیه انجام شد. پس از این ارزیابی، پروژه متناسب با ظرفیت‌های اجرایی و پیشنهادهای ارائه‌شده بازتعریف شد و پیشنهاد نهایی برای ورود به مرحله اجرا مورد جمع‌بندی قرار گرفت.
به گفته وی، اکنون ساتبا در مرحله‌ای قرار دارد که می‌تواند بر اساس مطالعات انجام‌شده و ظرفیت‌های شناسایی‌شده، زمینه اجرای پروژه پایلوت هیدروژن سبز را در نقاطی که از نظر فنی و اقتصادی قابلیت لازم را دارند، فراهم کند.
هیدروژن در پیوند با توسعه خورشیدی
حسینی با اشاره به تغییرات و مأموریت‌های جدید ساتبا در حوزه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه انرژی خورشیدی، گفت: توسعه گسترده انرژی خورشیدی بدون توجه به مسئله ذخیره‌سازی نمی‌تواند پاسخ کاملی به نیازهای آینده شبکه برق باشد و به همین دلیل، هیدروژن می‌تواند در کنار سایر فناوری‌های ذخیره‌سازی، بخشی از راهکار مدیریت تولید متناوب انرژی‌های تجدیدپذیر باشد.
وی افزود: توسعه زنجیره هیدروژن تنها به تولید این حامل انرژی محدود نمی‌شود، بلکه موضوعاتی همچون تأمین برق تجدیدپذیر، آب مورد نیاز، تجهیزات الکترولایزر، ذخیره‌سازی، انتقال، مصرف نهایی و تبدیل مجدد آن به برق نیز باید به‌صورت یک زنجیره به هم پیوسته مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت نگاه اقتصادی به هیدروژن سبز
مجری طرح‌های نوآورانه ساتبا همچنین بر ضرورت توجه همزمان به ابعاد فنی و اقتصادی پروژه‌های هیدروژن تأکید کرد و گفت: توسعه این صنعت نیازمند آن است که پروژه‌ها از ابتدا بر اساس یک تحلیل جامع اقتصادی طراحی شوند.
وی افزود: هزینه سرمایه‌گذاری، قیمت برق تجدیدپذیر، هزینه تجهیزات، ظرفیت تولید، امکان اتصال به شبکه، بازار مصرف و زیرساخت‌های موردنیاز، از جمله عواملی هستند که در اقتصادی شدن پروژه‌های هیدروژن نقش تعیین‌کننده دارند.
حسینی تأکید کرد: مطالعات ساتبا تلاش کرده است این عوامل را در کنار یکدیگر قرار دهد تا مسیر توسعه هیدروژن در کشور صرفاً در سطح مطالعات نظری باقی نماند و به پروژه‌های واقعی و قابل اجرا منتهی شود.
ظرفیت همکاری ایران و عمان در اقتصاد هیدروژن
وی با اشاره به موضوع نشست و ظرفیت‌های همکاری ایران و عمان اظهار کرد: تجربه‌های به‌دست‌آمده در فرآیند تدوین سند، مدل‌سازی و طراحی پروژه پایلوت می‌تواند زمینه مناسبی برای گفت‌وگو و همکاری با کشورهای منطقه، از جمله عمان، ایجاد کند.
حسینی افزود: توسعه هیدروژن سبز نیازمند همکاری میان بخش‌های مختلف علمی، صنعتی، سرمایه‌گذاری و دولتی است و همکاری‌های بین‌المللی می‌تواند به انتقال تجربه، توسعه فناوری، جذب سرمایه و ایجاد بازارهای جدید برای محصولات زنجیره هیدروژن کمک کند.
وی در پایان گفت: ساتبا آمادگی دارد جزئیات مطالعات انجام‌شده، مدل‌های اقتصادی و تجربه فرآیند طراحی پروژه پایلوت هیدروژن را در نشست‌های تخصصی در اختیار فعالان بخش خصوصی، متخصصان و سرمایه‌گذاران قرار دهد تا مسیر توسعه این صنعت با مشارکت گسترده‌تر بخش‌های مختلف کشور دنبال شود.
