عضو هیئت علمی پژوهشکده فناوری شیمیایی سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران در نشست «چشم‌انداز انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز» مطرح کرد: متانول سبز می‌تواند مسیر اقتصادی‌تری برای انتقال و تولید هیدروژن باشد
پرفسور مریم رنجبر با تشریح آخرین تحولات فناوری هیدروژن سبز، توسعه زیرساخت‌های تولید و انتقال این حامل انرژی را یکی از الزامات گذار به اقتصاد کم‌کربن دانست و تأکید کرد: ایران با برخورداری از ظرفیت علمی، صنعتی و زیرساختی مناسب، می‌تواند در زنجیره ارزش هیدروژن سبز، متانول سبز و آمونیاک سبز نقش‌آفرینی کند.
به گزارش روابط عمومی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان، نشست تخصصی «چشم‌انداز انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز» با محوریت کشور عمان، روز دوشنبه اول تیرماه ۱۴۰۵ به همت کمیسیون انرژی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان برگزار شد.
در این نشست، جمعی از مسئولان، متخصصان و فعالان صنعت انرژی، ظرفیت‌های ایران و عمان در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز و فرصت‌های توسعه همکاری‌های اقتصادی، فنی و سرمایه‌گذاری میان دو کشور را بررسی کردند.
پرفسور مریم رنجبر، عضو هیئت علمی پژوهشکده فناوری شیمیایی سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران، با ارائه گزارشی از فعالیت‌ها و تجربیات این مجموعه در حوزه هیدروژن و فناوری‌های مرتبط، به تشریح روند جهانی توسعه این صنعت و فرصت‌های پیش روی ایران پرداخت.
اقتصاد هیدروژن در حال عبور از مرحله آزمایشگاهی
رنجبر با اشاره به رشد سریع فناوری‌های مرتبط با هیدروژن گفت: هیدروژن در صنایع مختلف از جمله پالایشگاه‌ها، صنایع پتروشیمی، فولاد، حمل‌ونقل و تولید برق کاربرد دارد و بخشی از فناوری‌های این حوزه در سال‌های اخیر از مرحله تحقیقاتی به سمت مقیاس صنعتی حرکت کرده‌اند.
وی افزود: توسعه الکترولایزرها و پیل‌های سوختی از مهم‌ترین بخش‌های زنجیره فناوری هیدروژن است و افزایش ظرفیت تولید این تجهیزات می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر کاهش هزینه‌های تمام‌شده داشته باشد.
عضو هیئت علمی پژوهشکده فناوری شیمیایی سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران با اشاره به روند کاهش هزینه تجهیزات هیدروژن اظهار کرد: تجربه توسعه فناوری‌های انرژی خورشیدی نشان داده است که با افزایش مقیاس تولید و بلوغ فناوری، هزینه تجهیزات کاهش پیدا می‌کند و همین روند در مورد الکترولایزرها و پیل‌های سوختی نیز قابل مشاهده است.
الکترولایزر؛ قلب تولید هیدروژن سبز
رنجبر با تشریح فرآیند تولید هیدروژن سبز گفت: هیدروژن سبز زمانی تولید می‌شود که برای فرآیند الکترولیز آب از برق حاصل از منابع تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی و بادی استفاده شود.
وی ادامه داد: در این فرآیند، آب خالص و برق تجدیدپذیر در اختیار الکترولایزر قرار می‌گیرد و هیدروژن تولید می‌شود. به همین دلیل، دسترسی همزمان به انرژی پاک، آب و فناوری الکترولیز از الزامات اصلی توسعه هیدروژن سبز است.
رنجبر با اشاره به فناوری‌های مختلف الکترولایزر اظهار کرد: الکترولایزرهای قلیایی، PEM و فناوری‌های نسل جدید از جمله گزینه‌های موجود هستند و در سال‌های اخیر، فناوری‌های PEM و نسل‌های جدید الکترولایزرها توسعه قابل توجهی پیدا کرده‌اند.
وی تأکید کرد که انتخاب فناوری مناسب باید بر اساس هزینه، راندمان، شرایط عملیاتی، تعمیر و نگهداری و دسترسی به زیرساخت‌های مورد نیاز صورت گیرد.
انتقال هیدروژن؛ چالش مهم اقتصاد جدید انرژی
این استاد دانشگاه یکی از چالش‌های مهم توسعه اقتصاد هیدروژن را موضوع ذخیره‌سازی و انتقال آن عنوان کرد و گفت: انتقال مستقیم هیدروژن به دلیل ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی آن با چالش‌های فنی قابل توجهی همراه است.
رنجبر افزود: انتقال هیدروژن به‌صورت فشرده یا مایع نیازمند زیرساخت‌ها و تجهیزات تخصصی است و مایع‌سازی هیدروژن نیز به انرژی و فناوری قابل توجهی نیاز دارد.
وی به همین دلیل استفاده از حامل‌های هیدروژن مانند متانول و آمونیاک را یکی از مسیرهای مهم برای حمل‌ونقل و صادرات این انرژی دانست و گفت: در شرایط فعلی، تبدیل هیدروژن به یک حامل شیمیایی می‌تواند امکان انتقال مقادیر زیاد انرژی در مسافت‌های طولانی را فراهم کند.
متانول سبز؛ گزینه‌ای قابل توجه برای ایران
رنجبر با اشاره به ظرفیت‌های ایران در صنعت متانول گفت: با توجه به وجود زیرساخت‌های تولید متانول در کشور، استفاده از متانول سبز می‌تواند یکی از مسیرهای قابل توجه برای توسعه زنجیره هیدروژن باشد.
وی افزود: امکان تولید هیدروژن از متانول و استفاده مجدد از آن در فرآیندهای مختلف، در کنار زیرساخت‌های موجود حمل‌ونقل متانول، می‌تواند این ماده را به یکی از حامل‌های مناسب هیدروژن تبدیل کند.
عضو هیئت علمی پژوهشکده فناوری شیمیایی سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران همچنین از مطالعات و همکاری‌های این مجموعه برای تولید متانول سبز خبر داد و گفت: استفاده از هیدروژن تولیدشده از انرژی‌های پاک و دی‌اکسیدکربن جذب‌شده می‌تواند مسیر تولید متانول با انتشار کربن پایین را فراهم کند.
ضرورت استفاده از دی‌اکسیدکربن در صنایع
رنجبر با اشاره به افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن در صنایع پتروشیمی کشور اظهار کرد: با توجه به روند تشدید الزامات زیست‌محیطی و حرکت کشورها به سمت قیمت‌گذاری کربن، صنایع نمی‌توانند نسبت به انتشار گازهای گلخانه‌ای بی‌تفاوت باشند.
وی گفت: صنایع در آینده با الزامات بیشتری برای کاهش ردپای کربن مواجه خواهند شد و استفاده از فناوری‌های کم‌کربن، جذب و استفاده مجدد از دی‌اکسیدکربن و توسعه محصولات سبز، از جمله راهکارهای پیش روست.
به گفته رنجبر، ترکیب هیدروژن سبز و دی‌اکسیدکربن جذب‌شده برای تولید متانول سبز می‌تواند یکی از مسیرهای مهم برای کاهش انتشار و ایجاد ارزش اقتصادی از کربن باشد.
فناوری‌های نوین، مسیر آینده تولید هیدروژن
وی همچنین به پژوهش‌های سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران در زمینه فناوری‌های جدید اشاره کرد و گفت: تولید مستقیم متانول از آب و دی‌اکسیدکربن با استفاده از فناوری‌های نوین، از جمله پروژه‌هایی است که در حال بررسی و توسعه است.
رنجبر افزود: برخی از این فناوری‌ها هنوز در مراحل تحقیق و توسعه قرار دارند، اما با پیشرفت فناوری و افزایش مقیاس می‌توانند در آینده به گزینه‌های تجاری تبدیل شوند.
وی استفاده از انرژی خورشیدی در فرآیندهای حرارتی و شیمیایی را نیز یکی از مسیرهای امیدوارکننده دانست و گفت: توسعه رآکتورهای خورشیدی و فناوری‌های مرتبط می‌تواند مصرف برق را در برخی فرآیندهای تولید هیدروژن و سوخت‌های سبز کاهش دهد.
ظرفیت علمی ایران برای ورود به زنجیره ارزش هیدروژن
رنجبر با معرفی بخشی از توانمندی‌های سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران گفت: این سازمان با برخورداری از آزمایشگاه‌های تخصصی در حوزه هیدروژن، پیل سوختی، الکتروشیمی، کاتالیست و فناوری‌های مرتبط، ظرفیت مناسبی برای توسعه فناوری‌های این حوزه دارد.
وی افزود: همکاری‌های بین‌المللی با مراکز پژوهشی و متخصصان خارجی نیز در سال‌های اخیر در زمینه‌هایی مانند ذخیره‌سازی هیدروژن، متانول سبز و فناوری‌های مرتبط با سوخت‌های پایدار دنبال شده است.
عضو هیئت علمی پژوهشکده فناوری شیمیایی سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران تأکید کرد: برخورداری از دانش فنی، نیروی انسانی متخصص و زیرساخت‌های تحقیقاتی، ایران را قادر می‌سازد در بخش‌هایی از زنجیره ارزش هیدروژن سبز، از تولید تجهیزات و کاتالیست‌ها تا توسعه فرآیندهای تولید و ذخیره‌سازی، نقش فعال‌تری ایفا کند.
همکاری ایران و عمان در اقتصاد هیدروژن
رنجبر با توجه به ظرفیت‌های عمان در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز، توسعه همکاری‌های علمی و صنعتی میان دو کشور را دارای اهمیت دانست.
وی گفت: عمان به دلیل برخورداری از منابع مناسب انرژی خورشیدی و بادی، دسترسی به آب دریا و زیرساخت‌های بندری، ظرفیت مناسبی برای تولید و صادرات هیدروژن و محصولات مرتبط دارد و ایران نیز می‌تواند با تکیه بر توان علمی و صنعتی خود در بخش‌هایی از این زنجیره با عمان همکاری کند.
به گفته رنجبر، همکاری در زمینه توسعه الکترولایزرها، فناوری‌های ذخیره‌سازی، تولید متانول و آمونیاک سبز، کاتالیست‌ها، فناوری‌های جذب و استفاده از کربن و همچنین اجرای پروژه‌های تحقیقاتی مشترک می‌تواند در دستور کار دو کشور قرار گیرد.
گذار انرژی بدون فناوری‌های بومی امکان‌پذیر نیست
رنجبر در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: آینده اقتصاد انرژی به سمت استفاده گسترده‌تر از فناوری‌های کم‌کربن، هیدروژن سبز و حامل‌های انرژی پاک در حرکت است و ایران باید همزمان با توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، برای ایجاد زنجیره ارزش و بومی‌سازی فناوری‌های مرتبط نیز برنامه‌ریزی کند.
وی خاطرنشان کرد: توسعه هیدروژن سبز تنها به تولید این گاز محدود نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از فناوری‌های تولید، ذخیره‌سازی، انتقال، تبدیل به حامل‌هایی مانند متانول و آمونیاک و استفاده نهایی را دربرمی‌گیرد.
این ظرفیت‌ها، در کنار توان علمی و صنعتی ایران و موقعیت عمان در بازار انرژی منطقه، می‌تواند زمینه شکل‌گیری همکاری‌های جدید میان دو کشور در اقتصاد نوظهور انرژی پاک را فراهم کند.
