رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان تشریح کرد: عمان؛ بازار رو به رشد انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز برای شرکت‌های ایرانی
کاظم مرادی، رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان، با تشریح ظرفیت‌های عمان در زنجیره انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز، این کشور را یکی از بازارهای در حال توسعه منطقه برای پروژه‌های انرژی پاک دانست و تأکید کرد: شرکت‌های ایرانی برای ورود به این بازار باید ضمن شناخت دقیق پروژه‌ها، از ظرفیت همکاری با شرکای خارجی و حضور در قالب کنسرسیوم‌های بین‌المللی استفاده کنند.
به گزارش روابط عمومی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان، نشست تخصصی «چشم‌انداز انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز» با محوریت کشور عمان، روز دوشنبه اول تیرماه ۱۴۰۵ به همت کمیسیون انرژی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان برگزار شد.
در این نشست، دکتر کاظم مرادی، مدیرعامل شرکت Excellence Engineering & Trading LLC در حوزه انرژی، صنعت و معدن عمان و رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان، با ارائه تصویری از روند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز در عمان، ظرفیت‌های این کشور برای جذب سرمایه‌گذاری، اجرای پروژه‌های انرژی و توسعه صادرات محصولات حاصل از هیدروژن را تشریح کرد.
وی با اشاره به سابقه فعالیت خود در عمان و شناخت بازار این کشور، گفت: بخش قابل توجهی از زنجیره مورد نیاز برای تبدیل فعالیت‌های پژوهشی و فناورانه حوزه هیدروژن به پروژه‌های صنعتی در عمان وجود دارد و این کشور تلاش می‌کند با تکیه بر ظرفیت‌های انرژی خورشیدی و بادی، زیرساخت‌های بندری، دسترسی به آب و موقعیت جغرافیایی خود، جایگاهش را در بازار آینده انرژی تثبیت کند.
عمان؛ از تولید انرژی پاک تا صادرات محصولات هیدروژنی
مرادی با اشاره به اینکه توسعه هیدروژن سبز در عمان صرفاً به تولید هیدروژن محدود نمی‌شود، اظهار کرد: برنامه‌های این کشور بر شکل‌گیری یک زنجیره کامل از تولید انرژی‌های تجدیدپذیر تا تولید هیدروژن و تبدیل آن به محصولات با ارزش افزوده و در نهایت صادرات استوار است.
به گفته وی، ظرفیت‌های خورشیدی و بادی در مناطق مختلف عمان، نخستین حلقه این زنجیره را تشکیل می‌دهند. پس از آن، زیرساخت‌های تولید هیدروژن، فرآوری آن و تولید محصولاتی مانند آمونیاک و سایر مشتقات هیدروژنی قرار می‌گیرد و در نهایت زیرساخت‌های بندری عمان می‌تواند امکان دسترسی به بازارهای بین‌المللی را فراهم کند.
رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان ادامه داد: موقعیت جغرافیایی عمان، دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد و قرار گرفتن این کشور در مسیرهای مهم تجاری، مزیتی جدی برای توسعه صادرات محصولات انرژی پاک به شمار می‌رود.
وی تأکید کرد: بنابراین، آنچه عمان در حوزه هیدروژن دنبال می‌کند، یک پروژه منفرد برای تولید هیدروژن نیست، بلکه تلاش برای ایجاد زنجیره‌ای است که از تولید برق تجدیدپذیر آغاز می‌شود و تا تولید محصولات صنعتی و صادرات آنها ادامه پیدا می‌کند.
سواحل طولانی و بنادر استراتژیک؛ مزیت عمان در اقتصاد هیدروژن
مرادی یکی از مزیت‌های مهم عمان برای توسعه اقتصاد هیدروژن را دسترسی گسترده به آب و برخورداری از زیرساخت‌های بندری عنوان کرد و گفت: عمان دارای سواحل طولانی و مناطق ساحلی وسیعی است که امکان توسعه پروژه‌های مرتبط با آب، انرژی و هیدروژن را فراهم می‌کند.
وی با اشاره به بنادر مهم عمان از جمله صحار و صلاله افزود: برخورداری از بنادر توسعه‌یافته، ظرفیت مناسبی برای واردات تجهیزات، اجرای پروژه‌های بزرگ صنعتی و همچنین صادرات محصولات نهایی ایجاد کرده است.
به گفته مرادی، این مزیت زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که هیدروژن سبز را نه یک محصول نهایی، بلکه بخشی از یک زنجیره صنعتی در نظر بگیریم؛ چراکه انتقال مستقیم هیدروژن در مقیاس بزرگ با چالش‌های فنی و اقتصادی همراه است و تبدیل آن به حامل‌ها یا محصولات دیگری مانند آمونیاک و متانول می‌تواند مسیر صادرات را تسهیل کند.
وی افزود: ترکیب منابع تجدیدپذیر، دسترسی به آب، زیرساخت بندری و موقعیت جغرافیایی، مجموعه‌ای از مزیت‌ها را در اختیار عمان قرار داده که می‌تواند این کشور را به یکی از بازیگران مهم بازار انرژی پاک در منطقه تبدیل کند.
توسعه همزمان پروژه‌های خورشیدی و بادی
رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان با اشاره به پروژه‌های در حال توسعه در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر اظهار کرد: عمان در سال‌های اخیر توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی را در مناطق مختلف کشور دنبال کرده و تعدادی از پروژه‌ها وارد مراحل اجرایی، مناقصه یا توسعه شده‌اند.
وی گفت: پروژه‌های خورشیدی در مناطق مختلف عمان، از جمله در نزدیکی مسقط و مناطق شمالی، در حال توسعه هستند و در کنار آنها پروژه‌های بادی متعددی نیز در مناطق مرکزی و جنوبی کشور تعریف شده است.
مرادی با اشاره به ظرفیت‌های ویژه مناطق ظفار و الوسطی افزود: مناطق جنوبی عمان به دلیل شرایط مناسب باد و تابش خورشیدی، از جمله کانون‌های اصلی توسعه پروژه‌های انرژی پاک هستند و بخش قابل توجهی از طرح‌های جدید در این مناطق تعریف شده است.
وی ادامه داد: پروژه‌های بادی و خورشیدی در عمان صرفاً در مرحله ایده قرار ندارند و بخشی از آنها در قالب مناقصات و قراردادهای اجرایی در حال پیشرفت است؛ بنابراین برای شرکت‌هایی که در زمینه مشاوره، پیمانکاری، تأمین تجهیزات و سرمایه‌گذاری فعالیت می‌کنند، شناخت این پروژه‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
هیدروژن سبز؛ هنوز در مرحله گذار از پایلوت به مقیاس صنعتی
مرادی در عین حال با تأکید بر اینکه نباید ظرفیت‌های برنامه‌ریزی‌شده عمان را با ظرفیت‌های بالفعل اشتباه گرفت، گفت: بسیاری از پروژه‌هایی که در حوزه هیدروژن سبز مطرح شده‌اند، هنوز در مراحل توسعه و برنامه‌ریزی قرار دارند و عمان نیز مانند سایر کشورهای فعال در این حوزه، در حال عبور از مرحله فناوری و پایلوت به سمت پروژه‌های بزرگ‌مقیاس است.
وی افزود: در حال حاضر بخشی از فعالیت‌های هیدروژنی عمان در مقیاس پایلوت دنبال می‌شود و این موضوع نشان می‌دهد که توسعه کامل زنجیره هیدروژن سبز همچنان نیازمند پیشرفت فناوری، کاهش هزینه‌ها و ایجاد بازار پایدار است.
رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان تصریح کرد: بنابراین، چشم‌اندازهای بلندمدت عمان را باید به‌عنوان اهداف توسعه‌ای در نظر گرفت، نه ظرفیت‌هایی که هم‌اکنون به‌طور کامل به مرحله بهره‌برداری رسیده‌اند.
به گفته وی، تحقق اهداف بلندپروازانه عمان در زمینه هیدروژن سبز به مجموعه‌ای از عوامل از جمله توسعه فناوری، تأمین مالی، ایجاد بازار مصرف، توسعه زیرساخت انتقال و صادرات و مدیریت هزینه‌های تولید وابسته است.
پنج ریسک مهم در مسیر توسعه هیدروژن سبز
مرادی یکی از بخش‌های کمتر مورد توجه در بحث هیدروژن سبز را موضوع ریسک‌های این صنعت دانست و گفت: در کنار ظرفیت‌ها و فرصت‌های موجود، باید ریسک‌های اقتصادی، فناورانه، زیرساختی و زیست‌محیطی این صنعت نیز به‌صورت جدی مورد توجه قرار گیرد.
وی نخستین ریسک را بازار و تقاضا عنوان کرد و افزود: پیش از توسعه گسترده ظرفیت تولید، باید خریدار و بازار مصرف محصولات هیدروژنی مشخص باشد. تولید هیدروژن سبز بدون داشتن بازار مطمئن می‌تواند ریسک اقتصادی پروژه‌ها را افزایش دهد.
مرادی دومین موضوع را هزینه فناوری دانست و اظهار کرد: فناوری‌هایی مانند الکترولایزرها، تجهیزات تولید انرژی تجدیدپذیر و زیرساخت‌های مرتبط، همچنان هزینه قابل توجهی دارند و اقتصادی شدن پروژه‌ها به کاهش هزینه فناوری و افزایش مقیاس تولید وابسته است.
وی افزود: هرچه فناوری توسعه پیدا کند، زنجیره تأمین شکل بگیرد و مقیاس پروژه‌ها افزایش یابد، امکان کاهش هزینه‌ها بیشتر خواهد شد؛ اما در شرایط فعلی، هزینه تولید هیدروژن سبز همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی این صنعت است.
آب؛ یکی از چالش‌های اساسی عمان
مرادی مسئله آب را یکی دیگر از ریسک‌های مهم پروژه‌های هیدروژن سبز در عمان دانست و گفت: تولید هیدروژن از طریق الکترولیز نیازمند آب با کیفیت مناسب است و در کشوری مانند عمان که منابع آب شیرین محدودی دارد، مدیریت این موضوع اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
وی افزود: توسعه آب‌شیرین‌کن‌ها می‌تواند بخشی از نیاز پروژه‌ها را تأمین کند، اما خود فرآیند شیرین‌سازی آب، مصرف انرژی و تولید شورابه را به همراه دارد که باید از نظر اقتصادی و زیست‌محیطی مدیریت شود.
رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان تأکید کرد: در پروژه‌های هیدروژن سبز نمی‌توان تنها به ظرفیت تولید برق یا الکترولایزر توجه کرد؛ بلکه کل زنجیره شامل آب، انرژی، تولید هیدروژن، ذخیره‌سازی، انتقال و صادرات باید در مطالعات اقتصادی و زیست‌محیطی پروژه لحاظ شود.
انتقال و صادرات؛ حلقه‌های تعیین‌کننده زنجیره هیدروژن
مرادی با اشاره به چالش انتقال هیدروژن گفت: انتقال هیدروژن در مقیاس بزرگ موضوع ساده‌ای نیست و به زیرساخت‌های تخصصی نیاز دارد. به همین دلیل، توسعه مسیرهای تبدیل هیدروژن به محصولات قابل انتقال و صادراتی، اهمیت بالایی پیدا می‌کند.
وی افزود: محصولاتی مانند آمونیاک و متانول می‌توانند بخشی از این زنجیره را تشکیل دهند و امکان انتقال و صادرات انرژی ذخیره‌شده در هیدروژن را فراهم کنند.
مرادی خاطرنشان کرد: عمان از نظر بندری موقعیت مناسبی دارد، اما زنجیره صادرات محصولات هیدروژنی نیز باید متناسب با توسعه تولید شکل بگیرد. در غیر این صورت، افزایش ظرفیت تولید بدون توسعه بازار و زیرساخت صادراتی می‌تواند ریسک سرمایه‌گذاری را بالا ببرد.
استانداردهای سخت‌گیرانه زیست‌محیطی در عمان
وی یکی از تفاوت‌های مهم بازار عمان با برخی بازارهای منطقه را توجه جدی به الزامات زیست‌محیطی دانست و گفت: در عمان اجرای پروژه‌های صنعتی و انرژی بدون توجه به الزامات محیط زیست امکان‌پذیر نیست و آثار پروژه بر محیط پیرامونی باید از ابتدا مورد ارزیابی قرار گیرد.
مرادی افزود: موضوعاتی مانند گردوغبار، شوری، خوردگی، مدیریت پساب و شورابه و سایر آثار زیست‌محیطی در پروژه‌های انرژی و صنعتی باید در طراحی و اجرای پروژه‌ها مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: شرکت‌هایی که قصد ورود به بازار عمان را دارند باید استانداردها و الزامات زیست‌محیطی این کشور را به‌طور کامل بشناسند و این موضوع را بخشی از طراحی پروژه و نه یک مرحله جانبی در نظر بگیرند.
فرصت‌های واقعی برای شرکت‌های ایرانی
رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان با اشاره به فرصت‌های موجود برای شرکت‌های ایرانی گفت: در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز، فرصت‌های مختلفی برای مشاوران، پیمانکاران، شرکت‌های مهندسی و سرمایه‌گذاران ایرانی وجود دارد.
وی افزود: پروژه‌های خورشیدی و بادی در عمان در حال برگزاری مناقصه و توسعه هستند و شرکت‌های ایرانی می‌توانند با بررسی دقیق اسناد مناقصه، ظرفیت‌های خود را برای حضور در این بازار ارزیابی کنند.
مرادی با تأکید بر اهمیت شرکت در قالب مشارکت‌های بین‌المللی اظهار کرد: تجربه بازار عمان نشان می‌دهد شرکت‌های ایرانی برای پروژه‌های بزرگ بهتر است به‌جای حضور منفرد، با شرکای خارجی و در قالب کنسرسیوم‌های مناسب وارد مناقصات شوند.
وی گفت: این موضوع به‌ویژه برای پروژه‌های بزرگ‌مقیاس اهمیت دارد؛ زیرا کارفرمایان و سرمایه‌گذاران در چنین پروژه‌هایی علاوه بر توان فنی، به سابقه بین‌المللی، ساختار مالی، توان تأمین سرمایه و قابلیت اجرای پروژه در مقیاس بزرگ توجه می‌کنند.
پروژه‌های خورشیدی و بادی؛ فرصت نزدیک‌تر برای بخش خصوصی ایران
مرادی با اشاره به پروژه‌های فعال در عمان گفت: در حال حاضر مجموعه‌ای از پروژه‌های خورشیدی و بادی در مناطق مختلف این کشور در حال توسعه است که می‌تواند برای شرکت‌های ایرانی فعال در حوزه‌های مشاوره مهندسی، EPC، مدیریت پروژه، نظارت، تأمین تجهیزات و خدمات فنی و مهندسی قابل بررسی باشد.
وی تأکید کرد: شرکت‌های ایرانی باید از فرصت پروژه‌هایی که در مرحله مناقصه قرار دارند استفاده کنند و پیش از ورود، توانایی فنی و مالی خود را با الزامات هر پروژه تطبیق دهند.
به گفته وی، پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر در عمان دارای ساختار مشخص قراردادی و مناقصه‌ای هستند و حضور موفق در آنها مستلزم شناخت دقیق سازوکار بازار و الزامات کارفرماست.
«Hydrom» و «Nama»؛ دو بازیگر مهم بازار انرژی عمان
مرادی در ادامه به ساختار نهادی توسعه پروژه‌های هیدروژن و انرژی در عمان اشاره کرد و گفت: در بخش هیدروژن سبز، شرکت «Hydrom» نقش مهمی در توسعه و مدیریت بخش قابل توجهی از پروژه‌های بزرگ هیدروژنی عمان دارد.
وی افزود: در کنار آن، شرکت «Nama» و مجموعه‌های مرتبط با آب و برق عمان نیز از بازیگران مهم این حوزه هستند و برای شرکت‌های ایرانی می‌توانند از منظر فرصت‌های همکاری و حضور در مناقصات اهمیت داشته باشند.
رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان تصریح کرد: شرکت‌های ایرانی نباید انتظار داشته باشند که به‌صورت مستقیم و بدون شریک بین‌المللی در همه پروژه‌های بزرگ عمان حضور پیدا کنند. برای برخی پروژه‌های مگاپروژه، الزامات مالی، فنی و سوابق بین‌المللی به گونه‌ای است که حضور یک شرکت ایرانی به‌تنهایی ممکن است شانس موفقیت بالایی نداشته باشد.
ضرورت تشکیل کنسرسیوم‌های بین‌المللی
مرادی راهکار مناسب برای افزایش شانس شرکت‌های ایرانی را تشکیل کنسرسیوم و همکاری با شرکت‌های دارای سابقه بین‌المللی دانست و گفت: حضور در قالب یک ساختار حقوقی و تجاری مناسب، می‌تواند امکان دسترسی شرکت‌های ایرانی به پروژه‌های بزرگ‌تر را افزایش دهد.
وی افزود: شرکت‌های ایرانی از توان فنی و مهندسی قابل توجهی برخوردارند، اما برای ورود به پروژه‌های بزرگ عمان باید این توان فنی را با ظرفیت‌های مالی، سوابق بین‌المللی و ساختارهای حقوقی مناسب ترکیب کنند.
به گفته مرادی، استفاده از شرکت‌های مشترک یا همکاری با شرکای خارجی می‌تواند بخشی از محدودیت‌های موجود در مسیر حضور مستقیم شرکت‌های ایرانی در مناقصات بزرگ را کاهش دهد.
عمان؛ فرصت واقعی، اما نه بدون ریسک
رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان در جمع‌بندی سخنان خود گفت: عمان بازار جذابی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز است، اما این بازار را نباید بدون شناخت ریسک‌ها و الزامات آن ارزیابی کرد.
وی افزود: ظرفیت‌های طبیعی عمان، از انرژی خورشیدی و بادی گرفته تا سواحل طولانی، آب، بنادر و موقعیت جغرافیایی، زمینه مناسبی برای توسعه اقتصاد انرژی پاک ایجاد کرده است؛ با این حال، هزینه فناوری، تأمین آب، ایجاد بازار مصرف، زیرساخت انتقال، توسعه زنجیره صادرات و الزامات زیست‌محیطی، عواملی هستند که می‌توانند بر موفقیت پروژه‌ها اثرگذار باشند.
مرادی تأکید کرد: برای شرکت‌های ایرانی، فرصت اصلی در مرحله کنونی تنها سرمایه‌گذاری مستقیم نیست؛ بلکه مشارکت در طراحی و مهندسی، تأمین تجهیزات، اجرای پروژه‌های خورشیدی و بادی، خدمات مشاوره، مدیریت پروژه و در مراحل بعدی ورود به زنجیره هیدروژن سبز نیز قابل پیگیری است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: شرکت‌های ایرانی برای استفاده از این فرصت باید بازار عمان را پروژه‌محور دنبال کنند، پروژه‌های دارای مناقصه و فراخوان را به‌طور مستمر رصد کنند و با تشکیل مشارکت‌های حرفه‌ای و بین‌المللی، توان فنی و مهندسی خود را به نیازهای واقعی بازار عمان متصل کنند.
